Gebiedskaart Elst

Uit Limes-wiki
Ga naar: navigatie, zoeken
Onderwerp:

Gebiedskaart Elst

Tempels

Elst was in de Romeinse tijd een klein Bataafs plattelandsdorpje met een handjevol boerderijen. Wat Elst belangrijk maakte was de tempel. Het was een zogeheten Gallo-Romeinse tempel, een tempel met Romeinse en Keltische architectuur. De tempel die hier stond, was de grootste in zijn soort in Noordwest-Europa.

Waarschijnlijk heeft keizer Traianus opdracht gegeven om de tempel te laten bouwen. Het heiligdom was gewijd aan de inheems-Romeinse god Hercules Magusanus, de hoofdgod van de Bataven. Onder de huidige Grote Kerk van Elst liggen nog fundamenten en opgaand muurwerk van deze tempel, een van de grootste en belangrijkste Romeinse ruïnes van Nederland.

Iets ten noorden van Elst is de doorgaande weg van de Rijn naar Nijmegen teruggevonden. Op die plek geeft een kunstwerk een idee hoe deze weg er uit heeft gezien, compleet met ossenkar.

In Elst (GLD) en omgeving zijn bij opgravingen verschillende Romeinse vondsten gedaan. In Elst zijn resten van de grootste Gallo-Romeinse tempel ten noorden van de Alpen gevonden.


Maquette Valkhof Museum Nijmegen
Deze resten zijn nu te zien in de kelder van de Grote Kerk.

Vlakbij de tempel zijn de resten van een tweede tempel opgegraven en zijn sporen van een Romeinse weg gevonden.

Omstreeks 50 na Chr. stond de tempel nabij een nederzetting, halverwege de Limes en Ulpia Noviomagus Batavorum (Nijmegen). Bij de tempel bevond zich een dorp waar handelaren en ambachtslieden leefden en daar omheen op de hoge gronden stonden Bataafse boerderijen. De tempel had een grondplan van 11,5 bij 8,5 meter.

[1]

Het landschap

Al rond 3500 voor Chr. stroomde een kilometer brede rivier aan de zuidkant van Elst. In de Bronstijd heeft deze rivier in zuidelijk Elst dikke pakketten zand afgezet en in de noordelijke buitenbocht werd een oeverwal opgeworpen die later, aan de oost- en westkant van Elst, weer doorbroken werd en uitgroeide tot de stroomgeul Santacker-Driel. Door het ontstaan van de huidige Waal raakten in de Late IJzertijd deze rivieren buiten werking en slibden langzaam dicht.

Toen de Romeinen in 19 voor Chr. in het rivierengebied kwamen, waren dus de landschapsvormende processen al voltrokken, de geologische opbouw is niet meer gewijzigd. De mens heeft wel veel invloed gehad op de uiteindelijke inrichting.

Op de locatie Elst vonden de Romeinen een relatief hoog en droog gelegen knooppunt van land- en waterwegen. De locatiekeuze voor de Romeinse heiligdommen is mede door deze bijzondere landschappelijke situatie bepaald. Er was een vaarweg van Nijmegen naar Elst en men kon naar Driel en Meinerswijk via land- en waterwegen.

Literatuur

Afbeelding Cultusplaats Elst.bmp.jpg
Het boek ‘Cultusplaats Elst’ voert de lezer langs de boeiende geschiedenis van de locatie van de Grote Kerk in het centrum van Elst, van de Bataven tot nu. Ook dit boek is verkrijgbaar in de boekhandel (ISBN 90 78215 66 0) afbeelding Cultusplaats Elst

Verder:

1 Bogaers, J.E.A.Th, 1955: de Gallo-Romeinse tempels in Elst in de Over-Betuwe, Den Haag

2 Derks, A.M.J., J. Van Kerckhove & P. Hoff (red), 2008: Nieuw archeologisch onderzoek rond de Grote Kerk van Elst, gemeente Overbetuwe (2002-2003), Amsterdam (ISBN 9086140645)

3 Enckevort, H.L.H. van, 2012, proefschrift: Gebundelde sporen, enkele kanttekeningen bij aardewerk en nederzettingen uit Romeins Nederland, Zwolle

Schaduw noorderlicht.jpg
4 Enckevort, H. van & J. Thijssen (red), 2005: In de schaduw van het noorderlicht. De Gallo-Romeinse tempel van Elst-Westeraam, Abcoude (ISBN 9789068253252)
Rivieren en wegen bij Elst