Gebiedskaart FORUM HADRIANI Voorburg

Uit Limes-wiki
Ga naar: navigatie, zoeken
Onderwerp:

Gebiedskaart Forum Hadriani, Voorburg.

Hoofdstad van de stam der Cananefaten: Municipium Aelium Cananefatium

Forum Hadriani was een Romeinse stad in de provincie Germania Inferior, op de plaats van het huidige Voorburg-west (gemeente Leidschendam-Voorburg).

Meest Noordelijke stad

Forum Hadriani was de meest noordelijke Romeinse stad op het Europese vasteland. Het was oorspronkelijk een nederzetting van de Germaanse stam der Cananefaten, die in het westelijk kustgebied van Germania Inferior woonden. De oudste inheemse bewoningslaag werd reeds door de archeoloog Reuvens in 1828 beschreven binnen een getekend profiel. Op het schone zand bevond zich een laag klei met daarboven weer een laagje zand. Deze kleiige cultuurlaag is eveneens zichtbaar in de profielwanden van archeoloog Holwerda, hoewel niet als zodanig door hem beschreven. Holwerda was tijdens zijn opgravingen in de periode 1908-1915 wel de eerste die grondsporen herkende en toeschreef aan de eerste bewoning, waaruit duidelijk een niet-stedelijk karakter sprak.

Aardewerk

Naast vooral inheems handgevormd aardewerk werden enkele vroege vormen van Waaslands aardewerk aangetroffen. Tijdens latere waarnemingen in de jaren 80 en 90 van de vorige eeuw werd deze oudste (inheems) Romeinse laag meerdere keren waargenomen (bij onderzoeken vanuit de AWN). Bij een laatste onderzoek uit 1995, naar deze eerste bewoning, werd Terra Nigra aardewerk gevonden dat in West-Nederland voornamelijk tussen 40 en 70 na Chr. dateert.

De aard van deze inheemse nederzetting is onduidelijk en slechts enkele importen, zoals vroeg te dateren fragmenten van wijnamforen, wijzen mogelijk naar een wat belangrijkere nederzetting. Het is niet duidelijk of deze inheemse bewoning al bestond voordat het Corbulokanaal werd gegraven en vanaf het begin van haar bestaan van strategisch belang was.

Corbulokanaal

Het Corbulokanaal was rond 50 na Chr. door de Romeinse generaal Corbulo aangelegd en vormde een belangrijke economische verbinding tussen het fort Matilo aan de Rijn (bij Leiden) en de Maas (bij Naaldwijk). De ontwikkeling van de nederzetting tot Romeinse stad hangt sterk samen met dit kanaal en mogelijk werden bouwactiviteiten uitgevoerd door de manschappen van Corbulo. Dit is echter niet archeologisch onderbouwd of simpelweg niet tijdens voornamelijk de grootschalige opgravingen van Reuvens uit de eerste helft van de 19de eeuw herkend. Men was toen nog niet bekend met het herkennen van grondsporen als de restanten van houtbouw. In de eerste eeuw overheerst namelijk de houtbouw ook bij duidelijk Romeinse nederzettingen en versterkingen.

Na de Bataafse opstand (69-70) nam het belang snel toe van Voorburg als centale plaats langs het Corbulo-kanaal. Militaire baksteenstempels lijken te duiden op Romeinse bemoeienissen. Een decennium later, tussen 80 en 90, verandert de bouwrichting ten opzichte van de oudere sporen en blijkt een rechthoekige aanleg met elkaar loodrecht kruisende straten. Nog steeds zullen de meeste woonhuizen van hout zijn geweest.

In deze 'Domitiaanse fase' wordt de nederzetting op basis van een planmatige aanleg mogelijk tot hoofdplaats verheven. Naast het gebruik van terra sigillata en toename in muntvondsten werd vooral toch nog inheems aardewerk gebruikt als aanwijzing voor een sterk inheems karakter. Pas onder keizer Hadrianus tijdens zijn bezoek in 121 of 122 aan West-Nederland werd de basis gelegd voor de Romeinse hoofdstad in de Cananefaatse regio en draagt het met recht de naam Forum Hadriani.

Bron: De inheemse voorganger van Forum Hadriani. Van inheemse nederzetting tot centrale plaats, in: Forum Hadriani. Van Romeinse stad tot monument (Hoofdstuk 4). Auteur: T. Buijtendorp. Jaartal: 2006. p/a Stichting Matrijs (i.s.m. Stichting Monument M.A.C.). ISBN 90 5345 291 5