Gebiedskaart MATILO Leiden

Uit Limes-wiki
Ga naar: navigatie, zoeken
Onderwerp:

Gebiedskaart MATILO Leiden

Matilo-5429.jpg
Matilo of Matilone, in de hedendaagse wijk Roomburg in Leiden, was een Romeins grensfort (castellum) langs de noordgrens van het Romeinse Rijk en gelegen aan de Oude Rijn (destijds de hoofdtak van de Rijn); de zogenaamde limes (Latijn voor "grens"). Al meer dan honderd jaar hebben archeologen onderzoek verricht naar de overblijfselen van Matilo en het kampdorp dat er naast lag. Spectaculaire vondsten zijn onder andere het ruitermasker 'Gordon' en de bronzen hand van een keizerbeeld. Ook na de Romeinse tijd bleef Roomburg in trek. Zo zijn op en rond de locatie van het voormalige castellum een vroegmiddeleeuwse nederzetting, het middeleeuwse kasteel Rodenburg en het klooster van het St. Margarethaconvent gelegen.


De beroemdste veldheer van zijn tijd, Gnaeus Domitius Corbulo, liet in 47 na Chr. zijn oog op Roomburg vallen. Corbulo was in dat jaar teruggeroepen door keizer Claudius van een campagne in het Friese gebied. Daarop besloot hij een kanaal te graven tussen de Rijn en de Maas en hij koos ervoor een bestaande waterloop tussen Voorschoten en Roomburg te verbinden met het riviertje de Gantel, dat vanaf Rijswijk in zuidelijke richting onder Naaldwijk in het toenmalige mondingsgebied van de Maas uitkwam. Dit kanaal was politiek-strategisch van groot belang, aangezien het op een veilige manier de Maas met de Rijn verbond, waardoor troepen en goederen vanuit het achterland snel naar de limes konden worden getransporteerd. Hierbij werd het tevens een belangrijke ontsluiting voor het Cananefaatse stamgebied en werd hierlangs de latere hoofdstad Forum Hadriani van de Civitas Cananefatium gesticht.


Matilo-5422.jpg
Mogelijk had Corbulo hier te Roomburg bij de monding van het gegraven kanaal en de voormalige hoofdtak van de Rijn een Romeinse wachtpost opgericht. Hier is echter nog geen zekerheid over en op basis van de muntvondsten op Roomburg lijkt het eerste fort pas rond 70 na Chr., dus van direct na de Bataafsche en Cananefaatse opstand van 69/70, te zijn gesticht. Slechts enkele scherven import, zoals een kuil met daarin een set kommen van terra sigillata, wijzen op vroegere activiteiten in het midden van de eerste eeuw en hiermee ongeveer gelijktijdig met de aanleg van het kanaal. Voor de castella bij Zwammerdam en Woerden worden trouwens ook kleine militaire posten uit de tijd van Corbulo als voorgangers van de latere echte castella verwacht.


Matilo-5434.jpg
Uit onderzoek van de ROB (tegenwoordig de RCE: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) in 1999 kon een datering van de laatste bouwfase van Matilo gegeven worden en deze dateert van na 243 na Chr. Dit is opvallend laat en valt samen met de regeerperiode van keizer Gordianus III. Over het algemeen wordt aangenomen dat na de regeringsperiode van Septimus Severus (198-211 na Chr.) weinig onderhoud meer is gepleegd aan de castella langs de Rijn. Een dergelijk late datering in het midden van de derde eeuw na Chr. worden bevestigd door enkele gevonden Romeinse munten, zoals een sestertius van Maximinus Thrax uit 235-236 en twee munten van zijn voorganger Severus Alexander (232-235).


Matilo-5420.jpg
Van een permanente militaire bezetting in de 4de en 5de eeuw zal geen sprake meer geweest zijn, maar het valt niet uit te sluiten dat door de Romeinen ingehuurde Germaanse eenheden nog incidenteel in de ruïne van het castellum gestationeerd zijn geweest. De Romeinse keizers probeerden tot diep in de 4de eeuw de Rijn weer onder controle te krijgen, vaak met hulp van de Germaanse nieuwkomers. Kenmerkend onderdeel van de kleding van deze Germaanse krijgers was de zogenoemde kruisboogfibula, waarvan ook in de vulling van het kanaal van Corbulo in Roomburg enkele exemplaren zijn gevonden.


Bron: Matilo - Rodenburg - Roomburg. De Roomburgerpolder: van Romeins castellum tot moderne woonwijk, Deel 1 in de serie Bodemschatten en bouwgeheimen. Auteur: Brandenburgh, C.R. en W.A.M. Hessing. Jaartal: 2005.

Gemeente Leiden/Dienst Bouwen en Wonen i.s.m. Vestigia BV, Archeologie en cultuurhistorie te Amersfoort (Primapers i.s.m. de Dienst Bouwen en Wonen van de Gemeente Leiden). ISBN 90 5997 029 2