Kerkmuseum Elst

Uit Limes-wiki
Ga naar: navigatie, zoeken

Kerkmuseum

Tempel kerk elst.jpg
Vanuit de wijde omtrek is de Grote Kerk te zien. Van de huidige gotische kerk is vooral de toren opmerkelijk, niet alleen vanwege haar forse afmetingen maar ook door de architecturale overeenkomst met de Domtoren in Utrecht.


Kerkmuseum Elst-5536.jpg
Wat deze locatie tot een unicum maakt bevindt zich onder de kerkvloer. Hier kan men de fundamenten van twee opvolgende Romeinse tempels uit de 1ste eeuw na Chr. bewonderen. Daaromheen en daarop bevinden zich de resten van een vroegchristelijke zaalkerk en van een Romaanse kerk met uitbreidingen. De bijbehorende crypte is voor publiek toegankelijk. Aan de zuidzijde van het kerkgebouw zijn de contouren van de trappartij van de tweede Romeinse tempel aangebracht. Een maquette van dit enorme gebouw, dat een van de grootste in zijn soort in het noordwestelijk deel van het Romeinse Rijk was, bevindt zich in de zijbeuk waar een museum ingericht is.
Logo kerkmuseum.jpg
Het Kerkmuseum Elst behartigt de belangen van de museale collectie, verzorgt rondleidingen en zet zich in voor instandhouding en verbetering van dit bijzondere historische erfgoed.

Zowel van de Romeinse tempels, als van de vroege kerken zijn fundamenten nog te zien en valt een boeiend verhaal te vertellen over de geschiedenis van deze cultusplaats. Deskundige gidsen nemen u graag mee op reis door de tijd, vertellen en laten zien dat de Romeinen en Bataven, de volksverhuizing, Willibrord en Bonifatius, de Vikingen, de Reformatie en de Tweede Wereldoorlog hun sporen hebben achtergelaten.

Openingstijden op de site. Afspraak voor een rondleiding wordt gemaakt via de koster.

Tempels

De Romeinen bouwden ca. 50 na Chr. een tempel van 11,6 x 8,7 m voor hun bondgenoten de Bataven. De Bataven vereerden hier waarschijnlijk hun eigen godheid. Er zijn geen aanwijzingen gevonden dat deze oudste tempel omgeven werd door een zuilengalerij. De vloer van dit oudste stenen tempelgebouw bestond uit witte kalkspecie vermengd met fijngestampte stukken roodgebakken steen op een vlijlaag van gebakken steen, in totaal 15 tot 19 cm dik. De vloer en de fundamenten van deze tempel zijn ter plekke te zien. Dit gebouw is slechts gedurende een paar decennia in gebruik geweest.

Omstreeks 100 na Chr. werd een nieuwe tempel gebouwd op dezelfde plaats; een Gallo-Romeinse omgangstempel van 30,9 x 23,1 m. De maquette in de kerk is er een voorstelling van . Ook van deze tempel werden in de omgeving bouwfragmenten teruggevonden. Daarnaast kwamen beenderen van offerdieren te voorschijn. Aan de hand hiervan kan een beeld worden gevormd van de offerrituelen, de godheid die werd aanbeden en de omvang van het tempelcomplex. Niet alleen de Romeinse tempels en de offerrituelen zijn van belang, maar ook de aanpassing van de Bataven aan de Romeinse cultuur. De combinatie van de Romeinse halfgod Hercules en de inlandse god Magusanus is daarvan een concreet voorbeeld. Interessant is de vraag waarom de Romeinen een zo imposante –tweede- tempel hebben opgetrokken.

Datering

Ton Derks VU Amsterdam: "Aangenomen werd dat die tempel tijdens de Bataafse opstand in 79 na Christus was vernield en dat daarom een tweede tempel was gebouwd. Maar jaarringenonderzoek naar de eikenhouten funderingspalen van de jongste tempel wijzen uit dat die jonger moet zijn. De groei van het hout is vergeleken met bestaande curves. "Bij de buitenste jaarring houdt het op en dan komen we uit bij 97 na Christus, plus of min zes jaar. Dat betekent dat de bouw van deze tempel niets met de Bataafse opstand heeft te maken.

Een munt van keizer Nerva, gevonden in een laag grond bovenop de eerste tempel, versterkt dat. Nerva was maar heel even keizer. Deze munt moet in 96 of 97 zijn geslagen. Daaruit maken we op dat de jongste tempel aan het begin van de tweede eeuw is gebouwd."

Een verklaring waarom juist toen een nieuwe tempel is gebouwd. "Bij de verlening van stadsrechten aan de Bataafse gemeenschap kregen heiligdommen vaak een facelift."

Vondsten

In de tempels en in Elst zijn vele voorwerpen teruggevonden die een beeld geven van de Romeinse en Bataafse samenleving:

- Munten, haarspelden en andere gebruiksvoorwerpen.

- Reinigingsoffer: de schedels van een varken, schaap en rund. Een volksoffer waar alleen mannelijke dieren voor gebruikt werden.

- Romeins diploma: afgezwaaide Bataafse soldaten kregen, na 25 jaar dienst, een diploma, waarmee zij en hun gezinnen het Romeinse staatsburgerschap verkregen, met bijbehorende privileges.

- Dodecaëder (twaalfvlak): waarschijnlijk gebruikt bij het bepalen van de zaaidatum van het wintergraan.