Tempel onder Grote Kerk Elst

Uit Limes-wiki
Ga naar: navigatie, zoeken

Tempels onder de Grote Kerk in Elst (GLD)

Zichtbaar gemaakt fundament tempel
Onder de kerkvloer van de Grote Kerk van Elst zijn overblijfselen gevonden van een Gallo-Romeinse tempel. Geschat wordt dat deze tempel er in het jaar 50 na Chr. heeft gestaan.

Daarnaast zijn er ook fundamenten gevonden van een Gallo-Romeinse omgangstempel uit ongeveer 100 na Chr. Van deze tempel zijn de contouren van de trappartij zichtbaar gemaakt aan de zuidzijde van de kerk. Deze tempel had een zuilengallerij rondom en in het midden een rechthoekig, geloten gebouw. Dit gebouw had ongeveer de hoogte van de gewelven van de huidige kerk.

De god die hier vereerd werd is vermoedelijk Hercules-Magusanus. De tempel raakte in de loop van de derde eeuw in verval.

Ton Derks VU Amsterdam: "Aangenomen werd dat de eerste tempel tijdens de Bataafse opstand in 79 na Christus was vernield en dat daarom een tweede tempel was gebouwd. Maar jaarringenonderzoek naar de eikenhouten funderingspalen van de jongste tempel wijzen uit dat die jonger moet zijn. De groei van het hout is vergeleken met bestaande curves. "Bij de buitenste jaarring houdt het op en dan komen we uit bij 97 na Christus, plus of min zes jaar. Dat betekent dat de bouw van deze tempel niets met de Bataafse opstand heeft te maken.

Een munt van keizer Nerva, gevonden in een laag grond bovenop de eerste tempel, versterkt dat. Nerva was maar heel even keizer. Deze munt moet in 96 of 97 zijn geslagen. Daaruit maken we op dat de jongste tempel aan het begin van de tweede eeuw is gebouwd."

Een verklaring waarom juist toen een nieuwe tempel is gebouwd. "Bij de verlening van stadsrechten aan de Bataafse gemeenschap kregen heiligdommen vaak een facelift."


Impressie tempel elst.jpg
Ook de Bataven beschouwden de plek als een heiligdom en offerplaats voor hun goden, zoals blijkt uit gevonden botten en Keltische munten. Ten tijde van de komst van de Romeinen leefden de mensen in kleine nederzettingen met ca. 5 boerderijen. Elst onderscheidde zich met ongeveer 100 inwoners en speelde een belangrijke rol als religieus en bestuurlijk centrum in het Bataafse stamgebied. Op de locatie van het Bataafse heiligdom bouwden de Romeinen rond 50 na Chr. een natuurstenen tempel van 11 x 9 meter. Van deze tempel, die dus teruggaat op een voor-Romeins heiligdom, zijn de fundamenten en de vloer nog aanwezig.


Maquette tempel elst.jpg
Rond het jaar 100 is deze Romeinse tempel vervangen door een monumentale, Gallo-Romeinse omgangstempel (31 X 23 meter), die met afstand de grootste tempel was in het Nederrijngebied. Gallo-Romeins wil zeggen dat deze Romeinse architectuur alleen ten noorden van de Alpen voorkomt. Ook van deze tempel zijn nog aanzienlijke muurresten aanwezig.

De twee tempels worden internationaal beschouwd als behorend tot de meest indrukwekkende getuigen van de Romeinse aanwezigheid in het Nederrijngebied. De grote tempel ligt op het hoogste punt in de vicus en moet van verre zichtbaar geweest zijn.

Plattegrond tempels kerk elst.jpg
De bouw van de eerste tempel is gestart door keizer Claudius (41-54) en de tweede is gebouwd in opdracht van keizer Trajanus (98-117). Het tiende legioen heeft hier de hand in gehad en gebruikte kalksteen uit de Moezel en tufsteen uit de Eiffel. Er zijn enkele aanwijzingen dat de god Hercules-Magusanus hier werd vereerd.

De cultusplaats is verlaten rond 200-225 na Chr. In de Middeleeuwen werden de ruïnes van de tempels aangezien voor overblijfselen van een castellum en werd de steengroeve dankbaar gebruikt voor het bouwen van een eerste kerk (midden 8e eeuw), waarbij de tempelfundamenten werden hergebruikt. Aan de kwaliteit van het gemetselde muurwerk is het grote verschil in vakmanschap tussen Romeinen en Middeleeuwers heel duidelijk te zien.

In de tempels en in Elst zijn verschillende Romeinse voorwerpen gevonden.

Spannende Geschiedenis: Gallo-Romeinse Tempel